lek. med. Błażej Szady
W sporcie zakażenia ręki występują względnie często. Liczne mikrourazy
na jakie narażona jest ręka sportowca jak i kontakt z różnego rodzaju
drobnoustrojami chorobotwórczymi powodują, że zakażenia te,
szczególnie w sporcie wyczynowym, spotykane są w dużej liczbie.
Zanokcica (paronychia)
Zanokcica należy do zakażeń tkanek budujących osadzenie paznokcia i
rozwija się tuż przy jego podstawie. Początkowo obejmuje okolicę pod
obrąbkiem naskórkowym lub też między macierzą paznokcia, a samym
paznokciem. W cięższych przypadkach zakażenie umiejscawia się między
macierzą a paliczkiem.
Objawy, postępowanie
Początkowo pojawia się tylko niewielkie zaczerwienienie i wrażliwość
na dotyk. W tych przypadkach wystarczy stosowanie wilgotnych okładów z
riwanolu, unieruchomienie zajętego palca oraz elewacja kończyny. Przy
wytworzeniu się pęcherza naskórkowego konieczne jest jego nacięcie
zapewniające odpływ treści ropnej. Nacięcie pęcherza naskórkowego nie
jest bolesne i nie wymaga znieczulenia. Przy ropniu
rozprzestrzeniającym się poniżej podstawy paznokcia dochodzi do
szybkiego narastania ciśnienia tkankowego, co powoduje znaczną
bolesność zajętego paliczka. Wymaga to drenażu przestrzeni
podpaznokciowej. Zakażenie podstawy paznokcia zwykle powoduje
obluźnienie płytki paznokciowej, co umożliwia umieszczenie sączka.
Można też wykonać w paznokciu okienko ułatwiające odpływ wydzieliny.
Przy obszerniejszym zakażeniu celowe wydaje się zdjęcie paznokcia
zwłaszcza w przypadku zajęcia macierzy i przechodzenia zakażenia na
paliczek. Konieczne jest wówczas nacięcie okołopaznokciowe, niekiedy z
wycięciem zwłókniałego fałdu okołopaznokciowego lub też nacięcie
obustronne (typu klapki) połączone z usunięciem podstawy paznokcia.
Rany należy zaopatrzyć opatrunkiem gazowym uniemożliwiającym
gromadzenie się treści ropnej. Leczenie bywa uzupełniane miejscową
antybiotykoterapią, a ogólnoustrojowe podawanie antybiotyków jest
zarezerwowane dla pacjentów o wzmożonym ryzyku zakażenia.
Zastrzał (panaritium)
Zastrzał najczęściej jest zakażeniem opuszki palca. Ropne zapalenia
grzbietowej powierzchni palców i śródręcza są banalnymi zapaleniami
okołowłosowymi (perifolliculitis), choć urastającymi niekiedy do
wielkości czyraka, to nie powodującymi powikłań. Ropne zapalenia
dłoniowej strony palców i śródręcza stanowią poważny problem, mogą
bowiem prowadzić do znacznego uszkodzenia funkcji ręki (w
szczególności zastrzał ścięgnisty i kostny). Tkanki dłoniowej
powierzchni ręki są nie rozciągliwe, przebiegają tam naczynia i nerwy,
a w pochewkach ścięgna otoczone troczkami. Dlatego obrzęk często
przemieszcza się na stronę grzbietową gdzie tkanki są wiotkie i
rozciągliwe. Może to być mylące i wymaga poszukiwania właściwej
przyczyny obrzęku.
Etiologia zastrzału jest przeważnie związana z małą raną kłutą opuszki
palca. Zależnie od głębokości procesu zapalnego rozróżnia się
zastrzał podskórny (panaritium subcutaneum), zastrzał
ścięgnisty (panaritium tendineum) i zastrzał kostny (panaritium
osseum).
Objawy, postępowanie
Zastrzał ścięgnisty jest spowodowany ukłuciem. Początkowo
występuje obrzęk, zaczerwienienie i wrażliwość na dotyk. Pojawia się
też wybiórcza bolesność w przebiegu pochewki ścięgnistej, przykurcz
palca i ostry ból przy próbie jego prostowania. Ból szybko narasta, co
jest związane z brakiem wolnej przestrzeni i wzrostem ciśnienia w
tkankach. Wskazana jest szybka interwencja w postaci nacięcia
zapobiegającego zniszczeniu ścięgien i postępowi zakażenia wzdłuż
pochewek ścięgnistych aż do przedramienia. Stosowanie samych tylko
antybiotyków jest nieskuteczne. Zabieg wymaga zwykle blokady palca lub
krótkotrwałego znieczulenia ogólnego. W przypadku zajęcia paliczka
dalszego (paznokciowego) konieczne jest nacięcie w kształcie „paszczy
rekina”. Po nacięciu wprowadza się sączki lub płaty nawazelinowanej
waty. Zapobiega to zamknięciu się rany i zablokowaniu odpływu treści
ropnej. W zajęciach poduszeczek tłuszczowych paliczków środkowych i
bliższych ropnie odbarcza się wykonując dwa równoległe nacięcia, po
obu stronach, przyśrodkowo od pęczków naczyniowo-nerwowych i zakłada
sączki metodą „na przestrzał”. Na ranę zakłada się opatrunek z
antybiotykiem i unieruchamia palec.
W przypadku zajęcia pochewki ścięgnistej konieczne jest jej otwarcie z
zastosowaniem drenażu przepływowego.
Zastrzał kostny najczęściej rozwija się w paliczku końcowym,
rzadziej w innych paliczkach. Stosuje się antybiotykoterapię celowaną
(w oparciu o okresowo powtarzany antybiogram) oraz unieruchomienie.
Zapalenie kości prowadzi do demineralizacji całego paliczka lub jego
części. Po odpowiednim leczeniu dochodzi często do odbudowy struktury
kostnej i odzyskania funkcji, dlatego nie należy usuwać zmienionych
zapalnie odcinków kości. W przypadkach zaawansowanych lub przy
niepowodzeniach leczenia może zaistnieć konieczność resekcji paliczka.
Należy pozostawić podstawę paliczka z przyczepami ścięgien, jeśli jest
to możliwe. W innym przypadku wyciąć, jak najdalej dogłowowo głęboki
zginacz palca wraz z paliczkiem środkowym. Ranę drenuje się i zbliża
luźno jej brzegi czterema szwami.
Konsultacja lek. med. Jerzy Borys
