lek. med. Bartłomiej Warchał
Skręcenie stawu
skokowego, określane popularnie jako „skręcenie kostek”, jest
najczęściej występującym urazem w skali całego układu kostno-stawowego
człowieka. Dotyczy on wszystkich grup wiekowych, jednakże z największą
częstotliwością pojawia się u osób młodych, narażonych na działanie
dużych sił obciążających stawy skokowe. Dlatego też ok. 70% pacjentów
leczonych z powodu w/w urazu to ludzie młodzi, mający amatorski bądź
też profesjonalny udział w aktywności sportowej.
Na uwagę zasługuje fakt występowania stosunkowo dużej liczby
powikłań spowodowanych tym, jak się w powszechnej opinii wydaje,
banalnym urazem. Zaopatrywanie tego rodzaju urazu tzw. „domowym”
sposobem i brak kontaktu z ośrodkiem specjalistycznym często powoduje
długotrwałe ograniczenie aktywności ruchowej. Pojawienie się zaburzeń
funkcjonalnych, w postaci np. przewlekłej niestabilności stawów
skokowych, nie tylko czasowo uniemożliwia uprawianie sportu, lecz w
przyszłości nieuchronnie prowadzi do wczesnego wystąpienia zmian
zwyrodnieniowych, co znacznie upośledza komfort życia.
Mechanizm urazu
Do skręcenia st. skokowego dochodzi na skutek złego ustawienia
stopy względem podłoża, co ma miejsce głównie w czasie biegu, zeskoku
czy szybkiego chodu po nierównym podłożu. Zazwyczaj uszkodzenie
torebkowo-więzadłowe dotyczy bocznych stabilizatorów stawowych, a
dzieje się tak z powodu nagłego oparcia kończyny na zewnętrznym brzegu
stopy - mechanizm przywiedzeniowo-odwróceniowy. Uszkodzenia części
przyśrodkowej są spowodowane mechanizmem odwrotnym (oparcie stopy na
wewnętrznym brzegu), tzn. odwiedzeniowo-nawróceniowym. W momencie
dołączenia znacznych sił rotacyjnych przy stopie ustalonej na podłożu
dochodzi do przekroczenia wytrzymałości biomechanicznej tkanki kostnej
dalszej nasady podudzia, co powoduje złamanie „widełek” stawowych,
zwane złamaniem kostek.
Objawy
Jak w każdym urazie skrętnym, tak i tutaj obserwujemy objawy
związane z naciągnięciem, przerwaniem częściowym bądź też całkowitym
więzadeł oraz bogato unerwionej torebki stawowej. Powstawanie krwiaka
wewnątrz bądź na zewnątrz stawu objawia się obrzękiem, powodującym
poszerzenie obrysów stawu, skóra zmienia barwę na skutek wylewów
podskórnych, występują dolegliwości bólowe, nasilające się przy próbie
ruchu w stawie. W przypadku masywnego uszkodzenia przyśrodkowej części
stabilizatorów (rozerwanie więzadła trójgraniastego) może dochodzić do
podwichnięcia kości skokowej, co objawia się przymusowym,
nienaturalnym ustawieniem stopy w stosunku do powierzchni stawowych.
Leczenie
Skręcenie stawu skokowo-goleniowego, ze względu na powszechne
występowanie, jest często zaopatrywane w punktach pomocy doraźnej, bez
konsultacji ortopedy-traumatologa.
Jednakże masywny obrzęk i znaczne dolegliwości bólowe, czyli tzw.
„typowe” objawy, wymagają niekiedy specjalistycznej interwencji
chirurga traumatologa, który odpowiednio pokieruje diagnostyką oraz
dalszym leczeniem. Dlatego też przy każdym urazie tego typu konieczne
jest wykonanie prześwietlenia uszkodzonego stawu. Zdecydowana
większość skręceń stawu skokowo-goleniowego jest leczona poprzez
unieruchomienie gipsowe. Czasokres unieruchomienia jest zależny od
obrazu klinicznego obrażeń i przy masywnych uszkodzeniach wynosi on aż
6-8 tygodni (średnio 3 tygodnie). Lżejsze skręcenia, tzw. naciągnięcia
więzadeł i torebki, wymagają stosowania: intensywnego chłodzenia,
okładów z preparatów przeciwobrzękowych, elewacji kończyny dolnej
podczas siedzenia czy leżenia oraz stosowania fachowego bandażowania,
ewentualnie użycia specjalnych stabilizatorów rehabilitacyjnych czy
funkcjonalnych.
Niekiedy jednak masywne uszkodzenia aparatu więzadłowo-torebkowego
wymagają interwencji chirurgicznej, długotrwałego unieruchomienia, a w
późniejszym okresie prawidłowo prowadzonej fizyko- i kinezyterapii.
Aktywne uprawianie sportu zwiększa niestety ryzyko występowania
różnego rodzaju urazów. Dlatego też tak ważne jest stosowanie
odpowiedniej profilaktyki obrażeń występujących czy też wręcz
„przypisanych” do odpowiednich dyscyplin. Na uraz skrętny stawu
skokowego narażone są wszystkie grupy sportowe, choć z oczywistych
względów uraz ten występuje najczęściej u lekkoatletów oraz u
sportowców takich dyscyplin jak koszykówka, siatkówka czy piłka nożna.
Stosowanie odpowiedniego obuwia z ujęciem stawu skokowego oraz
stabilizatorów profilaktycznych czy odpowiednich wkładek chroni przed
przeciążeniami, wspomaga fizjologiczną stabilność, zapewniając
jednocześnie prawidłową ruchomość w stawie skokowym.
Konsultacja dr n. med. Jerzy Widuchowski
