lek. med. Witold Furgał – specjalista medycyny sportowej i rehabilitacji

---

W 1952 r. niemiecki lekarz dr Hans-Heinrich Reckeweg na fundamencie homeopatii zbudował homotoksykologię, przedstawiając, całościowe syntetyczne ujęcie medycyny. Wynika ono z uwzględnienia odrębnych koncepcji diagnostyczno-terapeutycznych wywodzących się zarówno z patologii humoralnej, komórkowej oraz molekularnej, a także współczesnej cybernetyki.

Reckeweg uznał choroby każdego rodzaju, niezależnie od fazy, w której się znajdują, za procesy biologiczne celowe. Z tego założenia wynikały dla niego logiczne konsekwencje co do właściwego biologicznego trybu życia oraz unikania powikłań wywołanych przez leczenie, w tym szczególnie uszkodzeń aparatu genetycznego, które - przy powszechnie stosowanej do tej pory chemioterapii - dotyczą najszerszych kręgów społeczeństwa i są głównym czynnikiem odpowiedzialnym za zastraszający wzrost liczby chorób zwyrodnieniowych.

Podstawowym, sformułowanym przez Reckewega, założeniem homotoksykologii jest stwierdzenie, że choroby są wyrazem walki obronnej „cybernetycznego układu przepływu" człowieka z egzo- i endogennymi homotoksynami. Choroba traktowana jest jak próba skompensowania szkód wyrządzonych organizmowi przez działające na niego homotoksyny. W terapii antyhomotoksycznej zespołów chorobowych różnych dolegliwości, i to z lub bez szczególnych zmian organicznych, Reckeweg stosował odpowiednie preparaty kompleksowe oraz homeopatyczne leki pojedyncze. W jego metodzie zostały wykorzystane różnorodne substancje czynne uzyskiwane techniką homeopatyczną, z roślin, zwierzęcych narządów i tkanek, tkanek patologicznych (nozody), pierwiastki śladowe, pośrednie substancje czynne, homeopatyzowane leki alopatyczne, rozcieńczone toksyny i różne związki chemiczne.

Podstawowe założenia teorii homotoksykologii, sformułowane przez Reckewega:

• Życie polega na wymianie dających się chemicznie zidentyfikować związków. Chemiczne substancje czynne mają więc zasadnicze znaczenie dla zdrowia i choroby.
  Substancje toksyczne dla ludzi, zarówno egzo- jak i endogenne, wywołujące reakcje wielkiego układu obronnego, określane są mianem homotoksyn.
• Organizm jest układem przepływu ( wg Bertalanffy'ego). Substancje dostają się do organizmu, reagują z jego narządami, zmieniają je, zostają, przez nie zmienione i opuszczają układ. Substancje korzystne dla organizmu nie powodują żadnych zaburzeń równowagi przepływu. Substancje toksyczne wywołują reakcje obronne, które przejawiają, się pod postacią choroby.
  Choroby są, także wyrazem biologicznie celowych środków obrony przeciw egzo- i endogennym homotoksynom lub wyrazem powstałych na skutek działania toksyn zaburzeń, które organizm stara się wyrównać.
• Wielki układ obronny składa się następujących podsystemów: 1) układ siateczkowo-śródbłonkowy, 2) mechanizmy odpornościowe związane z osią przysadkowo-nadnerczową, 3) neuralna odporność ruchowa, 4) wątroba (jej funkcja detoksykacyjna), 5)mezenchymalna tkanka łączna (jej funkcja detoksykacyjna).
• W walce organizmu z homotoksynami lub próbach kompensacji wyrządzonych przez nie uszkodzeń (związane z tym zaburzenia określamy mianem choroby) można rozróżnić sześć różnych faz homotoksykozy (tj. choroby będące przejawem obrony przed toksynami). Organizm albo wydala homotoksyn drogami fizjologicznymi (fazy ekskrecji lub wydalania), albo usuwa je w patologicznej formie, np. jako wydzielinę ropną, (fazy reakcji lub odpowiedzi), albo tez odkłada je jako złogi w różnych tkankach (fazy depozycji lub magazynowania).
  W pierwszych trzech fazach homotoksyny nie uszkadzają ani narządów organizmu, ani jego komórek, natomiast same zostają, pozbawione toksyczności i stają, się nieszkodliwe.
• Wiele następujących po sobie chorób często należy rozpatrywać jako walkę organizmu z jedną i tą samą homotoksyną. Różne tkanki, pochodzące z trzech różnych listków zarodkowych, reagują w różny sposób na homotoksyny, wyzwalając powstanie kolejnych faz. Objawia się to zmianą, symptomatyki chorobowej. Proces zmiany tkanki, na którą oddziałuje homotoksyna, nazywamy efektem lub zjawiskiem wikariacji. Proces ten (zmiany fazy lub tkanki) odpowiada przejściu choroby w zupełnie inną jej postać.
• Z punktu widzenia homotoksykologii mianem choroby określa się wszystkie przejawy procesów celowych z biologicznego punktu widzenia, które służą neutralizacji, detoksykacji i wydalaniu homotoksyn. W procesach tych dochodzi do sprzężenia jednej lub dwóch homotoksyn (ew. z pośrednim czynnikiem detoksykacyjnym, np. kwasem glukuronowym czyli glicyną w nową, nietoksyczna substancję - homotokson. Proces tworzenia homotoksynu potwierdzają obserwacje z zakresu chemii fizjologicznej, enzymologii, a także biologii molekularnej. Homotoksyny zlokalizować można w wydzielinie ropnej lub surowiczej oraz w wydalinach fizjologicznych (kał, mocz, ślina, pot).

W homotoksykologii w miejsce rozpatrywania cząstkowych diagnoz chorobowych można mówić o fazach homotoksykoz (patrz punkt 2). Pełny obraz choroby uzyskuje się poprzez uzupełnienie diagnozy klinicznej charakterystyką homotoksykologiczną stanu pacjenta.

Podstawy homotoksykologii i terapii antyhomotoksycznej, wprowadzone do medycyny przez dra Hansa-Heinricha Reckewega (1905-1985) w połowie bieżącego stulecia, zrobiły międzynarodowa karierę, przyczyniając się w znacznym stopniu do renesansu homeopatii. Spektakularnym tego wyrazem stało się przyznanie w 1996 roku w Sztokholmie tzw. alternatywnej nagrody Nobla w zakresie nauk medycznych greckiemu homeopacie Georgosowi Vithoulkasowi.

Podejście homotoksykologiczne w praktyce lekarskiej ma swoje istotne konsekwencje praktyczne: wymusza ono konieczność posiadana przez lekarzy dużego zakresu wiedzy medycznej oraz niezbędność indywidualizacji postępowania terapeutycznego. Poprzez traktowanie choroby jako procesu wieloletniego uczula zarówno lekarza, jak i pacjenta na istotność profilaktyki, stylu życia ukierunkowanego na wysoka jakość funkcjonowania zdrowotnego oraz na znaczenie w tej mierze biologicznej jakości środowiska naturalnego.

Homotoksykologia jest skutecznym antidotum dla pokutującego nadal w niektórych gałęziach medycyny akademickiej jednokierunkowego myślenia przyczynowo-skutkowego i naiwnej wiary w możliwość zastąpienia sztuki leczenia działaniami techniczno-aparaturowymi.

Homotoksykologia różni się od rozwijającego się równolegle nurtu homeopatii klasycznej tym, iż posługuje się metodami medycyny akademickiej zarówno w zakresie klinicznym, jak i farmakologicznym. Homotoksykologia nie jest więc kierunkiem alternatywnym dla medycyny akademickiej, lecz stanowi integralny jej element.

Traumatolog i specjalista medycyny sportowej, zderzają, się wiele razy dziennie z różnego rodzaju schorzeniami narządu ruchu.
Podzielić je można za Michaelem Kunze na:

1. Ostre i przewlekle urazy po kontuzjach sportowych i zdarzeniach lokomocyjnych, które przebiegają z uszkodzeniem stawów, kości, mięsni i ścięgien.
2. Zapalne schorzenia układu ruchu, szczególnie dużych i małych stawów, łącznie ze stawami kręgosłupa, a także schorzenia ścięgien i pochewek ścięgnistych, jako efekt przeciążeń po treningu w sporcie wysokokwalifikowanym i niekontrolowanej rekreacji.
3. Zwyrodnieniowe schorzenia układu ruchu, głównie dużych stawów i kręgosłupa pod postacią, uszkodzeń chrząstki, łąkotek i krążków międzykręgowych, występujące po wieloletnim uprawianiu sportu i przeciążeniach z tym związanych oraz mające związek ze zużyciem z powodu starzenia się organizmu.

Epidemiologicznie WHO stwierdza fakt, ze jedna trzecia populacji w państwach wysoko rozwiniętych wymaga pomocy medycznej wskutek zmian w aparacie ruchu i postawy, ze powyżej 45 roku życia co druga osoba, a po ukończeniu 55 roku życia praktycznie każdy człowiek chociaż raz w roku udaje się do lekarza z powodu dolegliwości związanych ze stawami i kręgosłupem.

Traumatolodzy oraz specjaliści medycyny sportowej dysponują wieloma możliwościami leczenia wszystkich dysfunkcji układu ruchu - metodami operacyjnymi i zachowawczymi.

W metodzie zachowawczej istnieją dwa sposoby postępowania:

1. Leczenie fizykoterapeutyczne (gimnastyka, elektroterapia, balneoterapia, krioterapia).
2. Farmakoterapia.

Coraz częściej urazy i niezdolność do pracy spowodowane są uszkodzeniem powysiłkowym, związanym z uprawianiem sportu wysokokwalifikowanego. Już doniesienia z 1855 roku potwierdzają związek niekontrolowanego ruchu, profesjonalnego wyczynu z uszkodzeniem powysiłkowym aparatu ruchu.

Podstawowy do tej pory podział na ortopedię i traumatologię sportową i medycynę sportową nie jest wyraźny. Coraz częściej obserwujemy zacieranie się granicy między tymi specjalnościami.

Niezdolność do pracy to aktualnie w sporcie wysokokwalifikowanym niezdolność do treningu, a tym samym do uzyskania wyników na granicy możliwości ludzkiego organizmu.

Pierwsze Igrzyska Olimpijskie ery nowożytnej w 1896 roku w Atenach to rywalizacja kobiet i mężczyzn, stawianych za wzór przywołujący starożytne formy sportowego współzawodnictwa, których działanie cechował wysoki standard etyczny. Uczestnictwo w sporcie było rozumiane jako optymalny holistyczny rozwój zdrowego ciała i ducha.

Baron Pierre de Cubertin – twórca nowożytnych olimpiad wyraził ten ideał jako „małżeństwo mięśni i umysłu”. Mottem towarzyszącym współzawodnictwu sportowców było „szybciej, wyżej, dalej” i w zgodzie z naturą jak to tylko możliwe. Można przywołać te wspaniałe idee, ale tylko przywołać.

Komercjalizacja, niedozwolone wspomaganie, doping, przesuwanie granic wydolności, szukanie nowych możliwości zdolności do regeneracji – to w efekcie nadmierne obciążenia, sumowanie się mikrourazów, zaburzenia indywidualnej fizycznej odporności sportowca na działanie stresu. Natura tak stworzyła jednak organizm człowieka, że jego mięśnie szkieletowe męczą się szybciej niż mięsień sercowy. Jesteśmy więc zmuszeni do zaprzestania wysiłku przed pojawieniem się jakichkolwiek uszkodzeń narządów wewnętrznych.

W czasie aktywności sportowej układ mięśniowo-szkieletowy jest narażony na bezpośredni stres mechaniczny przez nadmierne obciążenie. W około 75% przyczyną przerwania treningu z powodu urazu jest uszkodzenie tego układu. Urazy sportowe uszkadzające narządy wewnętrzne są względnie rzadkie. Rodzaj uprawianego sportu w wielkiej mierze determinuje, który region ciała jest najbardziej narażony na uszkodzenia. Zespół uszkodzenia powysiłkowego jest spowodowany nadmiernym obciążeniem i prowadzi do rozwoju zmian zwyrodnieniowych w tkance podporowej i łącznej, doprowadzając do stanu, w którym bolesność występuje nawet w spoczynku.

Zespół uszkodzenia powysiłkowego jest często związany z reakcjami zapalnymi. Nadwyrężone struktury organizmu są oczywiście bardziej podatne na ostre urazy. Oprócz ogólnego zapalenia tkanek do zespołu powysiłkowego uszkodzenia układu mięśniowo-szkieletowego zaliczyć trzeba:

• zapalenie ścięgna i okostnej
• różnego rodzaju zapalenia mięśni
• zapalenia ścięgna i jego pochewek
• zapalenia torebki maziowej.

Przewlekłe szkodliwe przeciążenia stawów to również nie wyleczone skręcenia o różnym natężeniu. Coraz częściej łączy się te zmiany z reakcjami immunologicznymi i w efekcie sugeruje się pojawienie następujących procesów:

• zwiększenie lordozy (gimnastyka sportowa, artystyczna, trampolina, akrobatyka)
• skręcenia (rzut oszczepem, rzut dyskiem)
• niefizjologicznie krytyczna pozycja siedząca (wioślarstwo, kolarstwo)
• przewlekłe nawracające mikrourazy (wieloletni trening z zastosowaniem niefizjologicznych technik)
• przewlekłe nawracające obciążenia wywołujące skręcenia (twarde lądowanie w gimnastyce, akrobatyce, skokach narciarskich)

Kręgosłup jest narządem szczególnie narażonym u człowieka na działanie dużych obciążeń mechanicznych. Są to z jednej strony ostre objawy przeciążeniowe, zapalenia ścięgien i więzadeł, z drugiej równie często występujące zespoły zwyrodnieniowe stawów kręgosłupa szyjnego, piersiowego i lędźwiowo-krzyżowego, związane z obecnością tychże zmian w małych stawach łuku kręgowego. Te dolegliwości określa się używając terminu „zespołu wytarcia”.

Podstawowym preparatem antyhomotoksycznym jest w tym schorzeniu Discus compositum.

Lek ten jest szczególnie skuteczny po podaniu przykręgowym. W przypadku zespołów wybitnie bólowych można go stosować łącznie z Procainą lub Xyloneuralem.

W leczeniu stanów pourazowych obszaru przykręgosłupowego skuteczne są również: Colocynthis – Homaccord, Neuralgo – Rheumo – Injel, Cimicifuga – Homaccord, Zeel, Traumeel, Spascuprel, China – Homaccord.

Bolesne ograniczenie ruchomości w stawie ramiennym z tkliwymi na ucisk obszarami nazywamy zespólem bolesnego barku. Dolegliwość ta dotyka ludzi po 40 roku życia. Dyskopatie C4 – C5 – C7 , żebro szyjne, zapalenie kaletki podbarkowej, uszkodzenie ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia, uszkodzenie stawu obojczykowo – barkowego, uszkodzenie pierścienia rotatorów barku – to główne przyczyny tego schorzenia.

Niezwykle skuteczne w tym przypadku jest podanie dostawowo Traumeelu i Zeelu oraz stosowanie Ferrum Hommacord w postaci kropli 3 x 15 dziennie.

Zespół kanału nadgarstka to efekt zmian pozapalnych, przeciążeniowych, po złamaniu nasady dalszej kości promieniowej oraz guzów nowotworowych. Efekt wymierny daje iniekcja domięśniowa Traumeelu S.

Dolegliwości bólowe stawu łokciowego zwane w zależności od lokalizacji łokciem tenisisty lub golfisty zmniejszają iniekcje Traumeelu z Procainą lub Xyloneuralem w bolesny punkt. W przypadku stanów tzw. opornego łokcia tenisisty lub golfisty wskazana jest dodatkowo iniekcja z Spirea ulnaria i Cimicifuga – Homaccord.

W urazach ostrych stawu kolanowego oraz skokowego najskuteczniejsze jest podawanie Traumeelu i Zeelu, który szczególnie pobudza regenerację chrząstki – zwiększając jej elastyczność i stopień regeneracji chondrocytów.

Zapalenie stawów i kości jest skutkiem utraty chrząstki hialinowej (nie zawiera ona zakończeń nerwowych i z tego względu nie powoduje odczuwania bólu). Zanik chrząstki odsłania leżąca pod nią wrażliwość na ból kość. Podawanie niesterdydowych środków przeciwzapalnych zmniejsza ból i obrzęk, jednak nie zatrzymuje postępu choroby. Jak podają Amerykanie, niesterydowe leki przeciwzapalne były jedyną przyczyną 350.000 zagrażających życiu krwotoków górnego odcinka przewodu pokarmowego. Niemałą liczbę pacjentów dotyka alergia na niesterydowe leki przeciwzapalne.

Stworzenie w 1952 r. przez dr Hansa Heinricha Reckwega na kanwie homeopatii klasycznej - homotoksykologii, dało możliwość zastosowania środków homeopatycznych wytwarzanych przez firmę Heel o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i regenerującym. Preparaty te działają w ostrej fazie zapalenia. W kombinacji z witaminami, mikroelementami i enzymami prowadzi, do szybkiego wyleczenia dając możliwość szybszego obciążania uszkodzonego miejsca.

Traumeel, Zeel, Arnica, Discus comp wraz z vit. C, E, B oraz Zn i enzymy (bromelamina) są podstawowymi środkami antyhomotoksycznymi stosowanymi w traumatologii. Leki te stosować można łącznie z fizykoterapia.

TRAUMEEL
Jest preparatem homeopatycznym, którego mechanizm działania jest wypadkową właściwości składników roślinnych i mineralnych. Arnica, Calendula, Chamomilla, Symphytum, Echinacea, Bellis Parennis, jako główne składniki Traumeelu wykazują działanie:

• przeciwbólowe,
• przeciwzapalne,
• regulacyjne działanie na naczynia,
• przyspieszające procesy reparacyjne.

Traumeel wykazuje dużą skuteczność przy urazach ostrych, szczególnie w sporcie. Jest również, obok Zeelu lekiem z wyboru stosowanym także przy przewlekłych uszkodzeniach spowodowanych przeciążeniem lub zużyciem.
Doskonałe efekty uzyskujemy stosując Traumeel drogą doustną, dostawową i okołostawowa przy zapaleniu ścięgien i pochewek ścięgnistych kończyn górnych i dolnych (m. deltoideus, ścięgna nadgarstka, przywodziciele, mięsień czworogłowy uda, ścięgno Achillesa oraz więzadła rzepki (tzw. Jumpers - Knee).
Miejscowa iniekcja Traumeelu podawanego wraz z 3 ml. 0,25% Bupiwakainy jest alternatywą dla stosowania preparatów sterydowych.
Przy tendopatiach i ligamentopatiach wykonuje się od 3 do 5 infiltracji w odstępach 3,7 i 14 dni. Nie obserwujemy w trakcie kuracji działań ubocznych. Stąd możliwe jest jej powtórzenie.

ZEEL
Preparat stosowany w przypadku zmian zwyrodnieniowych w stawach - uszkodzenie chrząstki.
Szczególnie ważnymi substancjami homeopatycznymi Zeelu są, organopreparaty ze świni, takie jak Cartilago, Embryo i Funiculus Umbilicalis Suis. Składniki te odpowiedzialne są, za działanie regenerujące i odbudowujące chrząstkę. Arnica i Symphytum, działają przeciwzapalnie. Zeel okazał się efektywnie skuteczny w obrębie dużych stawów: kolanowego, barkowego, biodrowego oraz skokowego górnego.
W przypadkach przewlekłych zmian chorobowych - reumatoidalnych, podać należy do, lub okołostawowo serię 5 -10 wstrzyknięć w przeciągu 3 - 6 tygodni. Odstęp między poszczególnymi iniekcjami wynosi od 3 - 7 dni. W ciągu roku można przeprowadzić 2 - 3 kuracji. Efektem jest zmniejszenie dyskomfortu poruszania się.

DISCUS COMPOSITUM
Preparat znajduje zastosowanie szczególnie u pacjentów z dolegliwościami kręgosłupa. Zawiera on w swoim składzie m. in. vit. C i B oraz Zn. Działa antyreumatycznie, antyneuralgicznie i immunostymulacyjnie. Discus Compositum stosuje się jako uzupełnienie leczenia Traumeelem w przypadku dolegliwości odkręgosłupowych, w zmianach zwyrodnieniowych drobnych stawów kręgosłupa, dyskopatiach, ligamentopatiach. W terapii stosuje się mieszankę 1-2 ampułek Traumeelu i Discus Compositum razem ze środkiem znieczulającym (0,25% Bupiwakaina).

Wstrzyknięcia dokonujemy w punkty spustowe (trigger points) w okolicy kręgosłupa - punkty manifestujące się szczególną tkliwością bólową,. Na ogół lokalizujemy 4-10 punktów. W stanach ostrych zabiegi wykonujemy codziennie. Przy mniej nasilonych dolegliwościach 1-2 razy w tygodniu. łącznie 10 zabiegów obejmujących obustronną infiltrację okołokręgową.

Szczególnie ważnym w terapii antyhomotoksycznej jest brak przy podawaniu doustnym objawów dyspeptycznych i powikłań ze strony błony śluzowej przewodu pokarmowego. W sporcie wysokokwalifikowanym antyhomotoksykologia dała cenne uzupełnienie możliwości terapeutycznych. Terapia antyhomotoksyczna pozwala zmniejszyć problem dopingu.

Zmiana sposobu życia, poprzez dążenie do coraz bardziej wymiernych efektów ekonomicznych pracy wkomponowała również homotoksykologię jako element profilaktyki.

Cięższa praca, stres, mała znajomość zasad odżywiania się, relaksacji całego ustroju powoduje u człowieka wzmożona zapadalność na infekcję. Obserwujemy związek częstych infekcji z urazowością. Za Rickenem stosować należy Engystol, echinacea comp., Coenzym comp. po 1 ampułce tygodniowo oraz Lymphomyosot 3 x 15 kropli dziennie i Psorinoheel 3 x 10 kropli dziennie.

Terapia antyhomotoksyczna daje doskonałe efekty w kilkudziesięciu jednostkach chorobowych związanych z układem ruchu nie wyłączając osteoporozy, martwic aseptycznych, coxartrozy, dny moczanowej, adynamii mięśniowej, chromania przestankowego, ostrogi piętowej, krwiaków, przykurczu Dupuytrena, zwichnięć stawów, zapalenia tętnic zarostowego, płaskostopia zapalnego, zapalenia okostnej zespołu kręgosłupa szyjnego, bolesnego barku, zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa, stresie, sercu starca i sercu sportowca.

W ciągu minionych 20 lat opublikowano wyniki licznych badań randomizowanych nad leczeniem różnych chorób wykonanych metoda podwójnie ślepej próby i kontrolowanych zarówno użyciem leków dobieranych indywidualnie, jak i nie. Są to badania nad leczeniem bólów głowy, zapaleniem stawów, bólów mięsni, alergii, urazów, zaburzeń żołądkowo jelitowych, powikłań pooperacyjnych, nadciśnienia tętniczego, udaru mózgu, depresji, stanów lękowych, bezsenności, chorób skóry.

Z podsumowania tych badań, wykonanego przez bardzo sceptycznych amerykańskich badaczy wynika, ze ponad 80% z nich wykazano skuteczność leczenia homeopatycznego. Badacze ci ocenili także jakość opublikowanych prac. Spośród 16 badań wybranych przez nich jako dobre, w 14 wykazano skuteczność leków homeopatycznych.

Stosowanie terapii antyhomotoksycznej powinno być w praktyce lekarza sportowego, uczestniczącego w procesie treningowym, wręcz koniecznością.